Tín ngưỡng nói về chính đạo, trong quá trình tìm hiểu về văn hóa tâm linh, có một vấn đề hay được nhắc tới đó là Đạo. Đạo có nghĩa là đường dẫn tới và chính đạo có nghĩa là dẫn tới ánh sáng chính nghĩa. Tín ngưỡng văn hóa hay văn hóa tâm linh là việc tự phát trong nhân gian cũng có điều đúng và không đúng hay là chưa đúng vậy điều đó có phải là đạo không? Ngày nay con người với ý thức về văn minh tiến bộ cho lên tín ngưỡng hay tâm linh có tính chất chính đạo không được nhìn nhận rất kĩ. Có thể kể ra nhiều chính đạo đang thực hiện truyền bá tư tưởng tâm linh hướng thiện cho con người như Đạo Phật, Đạo Thiên Chúa, (Đạo Công Giáo) Đạo Hồi, Chính Thống Giáo, vân vân... Gắn liền với văn hóa truyền thống của từng khu vực và quốc gia các hoạt động tín ngưỡng gắn bó mật thiết với Đạo Giáo. Điểm tốt của một chính đạo đó là việc tập trung các tư tưởng hướng thiện để cùng dẫn dắt ý thức của con người đến với cuộc sống sinh hoạt lành mạnh và có trách nhiệm với xã hội, với thế giới và với nhân loài. Tuy nhiên việc đại diện cho chính nghĩa có nhiều thời điểm không được minh bạch cho lên cũng có nhiều tư tưởng lợi dụng tín ngưỡng hoặc Đạo giáo để dẫn dắt sai đường, những tư tưởng như tử vì đạo, đạo duy nhất đúng, và so sánh không khách quan đã khiến nhiều chính đạo thiếu đi ánh sáng Quang Minh của chính Đạo. Trên thế giới nhưng vấn đề trong cuộc sống và xã hội được thay đổi và phát triển hằng ngày sẽ khó tránh được những quy tắc và định nghĩa về trách nhiệm và cống hiến của mỗi người trong xã hội, điều này cũng khiến các chính đạo mất đi lợi thế của mình trong thực hiện truyền bá tư tưởng hướng thiện. Bản chất của Đạo là dẫn dắt, hướng tới vì thế việc thực hành Đạo là rất cần thiết nếu không cùng đi trên một con đường làm sao có thể dẫn dắt ai được, nhưng nếu đi cùng một con đường lại không thấy được ánh sáng Quang Minh, không thấy chính nghĩa thì sao mà hướng Đạo cho người khác được. Việc này từ xưa đến nay những gì ghi nhận lại chính là niềm tin, con người muốn hướng đạo muốn có một tín ngưỡng đúng đắn muốn có tâm linh thanh thuần thì cần phải tin vào những điều tốt đẹp, tin vào ánh sáng tương lai bằng chính những gì đang sống đang thực hiện. Chính Đạo là con đường luôn tồn tại từ khi có sự sống trên thế giới này chỉ có điều con đường đó cần phải có người đi và dẫn dắt như vậy con đường đó mới hoàn thành sứ mệnh của mình. Tại Việt Nam tuy dân tộc đã chải qua nhiều thăng trầm, có những con đường đã được hình thành có những người dẫn dắt nhân loại đi trên con đường đúng đắn nhưng vẫn thiếu đi một chút ánh sáng rõ ràng của tín ngưỡng. Trong xã hội sự tin tưởng lẫn nhau của các tầng lớp chưa được thật quan tâm cái mà tin tưởng lại là mặt trái, ví như có câu nói người dân luôn tin rằng làm quan ắt phải tham lam, còn người làm quan lại luôn tin rằng đã là dân thì không phải là người giỏi. Chính điều này đã cản trở việc hình thành một con đường chính nghĩa và quang minh, thật là đáng tiếc. Mong rằng điều này sớm được nhận thức và thay đổi, chỉ có như vậy mới có thể gọi là Chính Đạo được thôi. 

Người dân ngày nay đi lễ mong cầu điều gì, sự phát triển của xã hội cũng như điều kiện kinh tế khá giả tạo điều kiện thuận lợi để người dân có thể biểu hiện cái tâm cũng như tấm lòng đối với truyền thống dân tộc và tổ tiên đất nước. Phú quý sinh lễ nghĩa có được thuận lợi trong cuộc sống thì sự biết ơn và chia sẻ được hình thành như một quy tắc. Trước đây người dân đi lễ chủ yếu do thuận lợi trong địa thế hoặc có người tôn theo một tín ngưỡng nhất định, khi đi lễ người dân quan trọng đến hành động nhiều hơn là bày tỏ cũng nhiều phần như ngày nay theo một thời điểm nhất định trong năm. Còn ngày nay người đi lễ lại quan tâm đến việc bày tỏ và chú trọng trong việc thiết đặt cũng như vật dâng hiến. Có khác và giống nhau nhưng việc đi lễ bái cầu đảo chưa được nhiều người hiểu rõ. Sau một thời gian tìm hiểu giúp đỡ thấy được rằng có hai điều chính là người đi lễ mong muốn được thể hiện cái tâm hướng đạo và mong muốn được giúp đỡ phù hộ bởi thánh thần trong cuộc sống hằng ngày. Khi có một công việc khó khăn hoặc mong muốn công việc thuận lợi hơn thì người ta tìm đến xu hướng cầu bái. Khi cảm thấy bất an chưa rõ ràng và lo lắng thì người ta tìm tới việc cầu đảo. Trong những công việc cầu bái hay cầu đảo lại chú trọng vào dâng lễ,việc này đã đúng chưa. Theo truyền thống và được ghi chép lại những quy định của tín ngưỡng thì việc dâng lễ mong được chứng tâm khác với việc dâng lễ cầu bái cũng như cầu đảo. Trong các chuyến hành hương, tham gia lễ hội người có tâm lên chủ yếu mong muốn được chứng lễ sớ vì điều này không hẳn đã mong muốn điều gì rõ ràng nhưng lại chính là sự ghi nhận tâm đức của người đi lễ, cũng như việc khai sáng khi con người làm một việc tốt thì có thần minh bảo hộ, gọi là Hạo Nhiên Chính Khí và khi được chứng lễ sớ thì có được điều này cũng như bùa hộ mệnh và được ghi nhận càng nhiều thì độ may mắn cũng như thuận lợi của người đó càng được tăng lên. Vậy lên người đi lễ nếu tìm người sắp lễ viết sớ thì cần tìm người hợp với mình việc dâng lên lễ sớ cũng có thể được chứng tâm và đắc lễ hơn. Việc làm sao để biết có hợp không thì thuận theo tự nhiên cảm giác hai bên cùng dễ dàng trong thống nhất về viết sớ sắp lễ là được sau khi đi lễ về cảm giác hài lòng vui vẻ là được, việc như vậy gọi là có duyên. Còn trong việc cầu bái nghĩa là từ xa đến bái phỏng hoặc có việc cần phải bái phỏng còn gọi là cầu kiến hay là nhờ cậy, việc như vậy cần có lễ vật phù hợp với thần linh hoặc lễ vật phù hợp với công việc cần nhờ, xin phù hộ,ví như người dân hay dâng cây vàng có các màu sắc thể hiện cho các thần linh như dâng mẫu thì màu vàng, đỏ, dâng các quan thì vàng bốn màu, và các thần linh khác. Còn nữa trong việc cầu bái là nhất thiết phải có sớ nó tượng trưng như thiếp bái phỏng của người xưa. Cầu đảo là việc khi có những khó khăn nhất định còn có thể gọi là có hạn hay có nạn thì cần phải cầu đảo nhằm xua tan vận hạn tìm kiếm lại sự may mắn. Việc này khi dâng lễ thường người ta sẽ làm theo những gì đã được người khác làm và có hiệu quả như thiết đặt lễ cần phải đầy đủ, có lễ chay, có lễ mặn, có lễ dâng chúng sinh, có người còn dâng việc phóng sinh. Có một việc cầu đảo cần phải có nhưng không có nhiều người làm hoặc được thực hiện là, khi mong muốn xua đi hạn nạn xui xẻo và mong muốn có được may mắn thuận lợi thì cả hai việc này đều có một cái gốc, cho lên dâng lễ này phải có việc thay thế ví như hình nhân thế mạng, nhưng đa phần người đi cầu đảo ngày nay chủ yếu tại đình chùa miếu cho lên việc dâng hình nhân thế mạng lại là vi phạm quy tắc của thiên địa, vì thế tìm tới căn nguyên của điều không may mắn cần dâng lễ dẫn như vậy mọi điều không may có thể dẫn đến nơi khác, sau đó là lễ chiêu tài. Cần như vậy thì lễ mới đủ và đắc được lễ, giờ thấy được cũng không có nhiều người có thể làm tròn lễ này vậy lên người có tâm vẫn là thường xuyên tu tâm dưỡng tính sám hối sửa sai là hơn. Trên đây là đôi điều mà người đi lễ,bái cầu đảo lên làm, Mong cho khách thập phương đi lễ có được nhiều chứng lễ, đạt được tâm An Lạc. 

Trong thế giới hiện nay các vấn đề về tôn giáo và tín ngưỡng rất được coi trọng. Khi cuộc sống vật chất không còn nhiều khó khăn thì con người sẽ tìm tới những điều hướng nội, tìm về bản chất của cuộc sống và những điều chỉ có thể cảm nhận bằng tâm hồn. Việc hiểu và biết văn hóa tâm linh là nhu cầu chính đáng của mỗi người, tuy nhiên để đạt tới sự hiểu là việc không dễ dàng, con người có thể biết về các hiện tượng được hiểu như sự liên hệ tới văn hóa tâm linh. Văn hóa gắn liền với lịch sử, tín ngưỡng tâm linh cũng từ đây phát triển mà ra bản chất của sự biết là lịch sử được gìn giữ bảo tồn sau đó gắn kết với ước vọng chính đáng của việc gìn giữ hình thành lên một nền văn hóa truyền thống. Trong đạo phật lịch sử ghi lại để truyền bá tư tưởng của Phật tổ bằng những thuyết pháp mà ngài truyền lại cho các đệ tử và người đời, những thuyết pháp này được cảm nhận và thực hiện bởi các đệ tử và con người khắp mọi nơi hình thành lên nhu cầu giữ gìn bảo vệ tư tưởng và giáo lý của Phật. Những tư tưởng, giáo lý này đã qua chứng thực của các thời đại dẫn đến việc con người đã biết được một phần của tín ngưỡng tâm linh. Trong khi đó mọi vấn đề đều lên tìm từ việc biết đến hiểu, con người đã biết đến tư tưởng và giáo lý của Phật nhưng vẫn còn chưa hiểu được vì còn nhiều tư tưởng và triết lý suy luận khác cùng tồn tại. Có thể kể ra các đạo giáo khác nhau và có những tư tưởng và triết lý cuộc sống là công giáo, hồi giáo chính thống giáo và các chính đạo khác.Ở Việt Nam cũng có nhiều hướng để hình thành một tôn giáo dựa trên nền tảng của những chính đạo được bảo tồn.Đạo Mẫu là một trong những chính đạo có thể phát triển này, tuy nhiên nếu chỉ biết đến những tư tưởng văn hóa trong đạo giáo truyền thống mà không thể hiểu thì sẽ không thể hình thành như một tín ngưỡng tôn giáo được. Việc tìm hiểu về Điều này cần có thời gian và đúc kết của cả xã hội đạt được các bước công nhận chung thì mới dễ dàng được. Mong cho con người cùng gia đình đạt tới sự giác ngộ của đạo,giữ tâm an lành đoàn kết nhân ái sớm ngày hiểu biết.  

Hành hương cầu bái là hoạt động thường xuyên của các bản hội tôn tín của mỗi cửa đền và một khu vực, địa phương .Đền Mẫu Hưng Yên cũng vậy có một nhóm người với niềm tin của mình và tôn thờ đạo Mẫu cũng thường xuyên tổ chức các chuyến đi lễ tại các địa phương và đền thờ trong nước. Điều này giúp cho việc đồng bộ giao thoa cho từng đền thờ của các địa phương khu vực khác nhau về quy tắc cũng như phương pháp trong phát triển đạo Mẫu.Trong tín ngưỡng tôn giáo việc hành hương cầu bái cũng như việc chứng thực tâm hướng đạo của mỗi người, hơn thế ,dù các đền thờ ngày nay đều có đủ các ban thờ trong đạo tứ phủ nhưng việc hành hương cầu bái lại mang ý nghĩa như là việc bái yết chứ không mang nặng ý kêu cầu mong muốn. Vậy làm sao để có thể đạt được đủ mục đích của hành hương cầu bái? Chính là phải hiểu rõ thời điểm đi hành hương, vì các đền phủ đều có thời điểm chính lễ của mình nếu đi trong khoảng thời gian này mặc dù người đi hành hương cũng được Phù Hộ theo ý nghĩa của chính lễ. Còn lại khi hành hương trong thời điểm không phải chính lễ lại có sự ghi nhận trong công đức tôn tạo và được Phù Hộ trên quá trình hành hương này, ví như lần thứ nhất đi hành hương dâng lễ công đức tôn tạo thì có thể nhận được sự phù hộ của các ban thờ trong đền.lần hành hương thứ hai số lượng ban thờ được Phù Hộ tăng lên cho đến khi khi hành hương cầu bái vào ngày thường cũng có thể đạt được tâm nguyện thì cũng phải theo việc hành hương cầu bái rất nhiều năm vì mỗi năm cũng chỉ ghi nhận một lần. Còn lại lần thứ hai đi hành hương trong năm tại một Đền, phủ thì vẫn chỉ nhận được sự phù hộ của ban lễ chính mà thôi. Vậy lên chủ yếu những người đi lễ cầu mong cho gia đình là thường xuyên đến một đền và gọi là tôn tín là có thể được sự phù hộ  của các ban được thờ trong đền. Mong rằng những điều này có thể giúp ích cho những người có tâm  tín ngưỡng trong đạo Mẫu đạt được nhiều ước nguyện trong cầu bái. 

Tâm linh,tín ngưỡng và việc ăn chay.Nếu tìm hiểu hoặc muốn thực hiện việc ăn chay trong việc thực hiện tâm linh tại Việt Nam và các nơi trên thế giới. Khách thập phương có thể tìm thấy rất nhiều thông tin qua hành động này,có lẽ khi về thăm Hưng Yên phố hiến xưa và thăm đền lễ Mẫu khách sẽ được biết thêm thông tin về ăn chay trong việc thực hành tín ngưỡng. Bản thân mình cũng đã thực hiện việc ăn chay được hai,ba năm nay,lúc đầu mình ăn chay vào ngày 1 đầu tháng và ngày 15 theo âm lịch. Đồng thời mình cũng thực hiện chay trường của bữa sáng trong 1 năm đầu. Quá trình này có lẽ không có gì nhiều để nói vì là việc được thực hiện còn bây giờ chúng ta bàn về quan điểm ăn chay. Trong này có một việc đó là ăn chay và ăn kiêng hoặc kiêng ăn,trong tín ngưỡng và một vài tôn giáo. Có một việc là trước khi làm pháp sự,làm lễ hoặc là việc quan trọng của tôn giáo thì người thực hiện tín ngưỡng sẽ kiêng ăn,ăn kiêng hoặc ăn chay mà trong cách gọi của tiếng hán nôm là trai giới hay trai tịnh. Chữ Trai có nghĩa là chay còn trai giới lại có nghĩa quy định hay là giới hạn của việc phải chay hoặc kiêng. Theo truyền thuyết thì có đạo sĩ hoặc thầy pháp trước khi làm pháp sự còn trai tịnh 3 ngày. Việc này có nghĩa là hoàn toàn không ăn uống tắm rửa trong 3 ngày,sau này mình nghĩa không ăn uống chứ còn làm lễ thì cần tẩy uế hay tắm rửa sạch sẽ thì lễ sẽ đắc hơn. Tuy vậy vì truyền thuyết ghi vậy cho nên mình nghĩa rằng điều đó không hẳn là không đúng, có điều pháp sự đó không phải  là một việc cầu mong gì đó , không phải lễ mong muốn điều tốt. Vậy lên sau đây các thầy pháp cũng như những người có thể làm pháp sự muốn có điều tốt thì chỉ cần kiêng ăn uống trong 3 ngày thôi không phải kiêng tắm rửa. Còn các pháp sự kiểu như phong thủy thì để đạt pháp sự vẫn cần kiêng đủ. Còn có điều này trước đây các thầy pháp có tu dưỡng rất tốt cho lên việc kiêng ăn uống trong 3 ngày mà vẫn làm pháp sự được là bình thường còn bây giờ nếu như ai chưa có tu dưỡng rèn luyện thì cũng không hề dễ để kiêng. Muốn làm được có thể rèn luyện đến khi kiêng ăn uống mà không còn cảm thấy đói hoặc khát thì có vẻ đã đạt được một bước trong đạo pháp. Đấy là việc ăn chay,kiêng trong tôn giáo còn trong đời sống việc ăn chay cũng được hiểu theo nhiều cách. Có người cho rằng ăn chay là ăn thực vật và không ăn thịt động vật hay còn gọi là ăn mặn. Điều này được giải thích là không sát sinh bảo vệ quyền của động vật và bảo vệ môi trường và các động vật có nguy cơ tuyệt chủng. Cũng có cách giải thích về ăn chay để tu tâm dưỡng tính hoặc giữ niềm tin cho một tôn giáo văn hóa hoặc truyền thống của khu vực. Còn có ăn chay để giảm cân nâng cao sức khỏe và tinh thần. Rất nhiều yếu tố được chỉ ra và mình cũng có quan của bản thân là. Ăn chay (trai) có nghĩa là sự đơn giản và thanh tịnh việc ăn chay là thể hiện quan điểm của mình trong cuộc sống.Trai giới điều này là sự đơn giản của việc ăn uống có ý thức,vì ăn để sống chứ không phải sống để ăn,điều này như một triết lý của cuộc đời, Còn giới của việc ăn chay là cảnh tỉnh bản thân và cảm ơn thế giới đã cho chúng ta có cơ hội để sống vì vậy cần luôn nhớ rằng thật sự nguồn gốc của loài người kiếm ăn thôi cũng rất vất vả. Khi chúng ta no đủ mà nhớ tới khi thiếu thốn vất vả là biết cách sống có trước có sau . Đấy là cách hiểu về bản chất của ăn chay còn thực hiện như sau. Làm pháp sự thì ăn kiêng hoặc kiêng ăn cũng có thể ăn chay nếu chỉ là lễ nhỏ,còn lễ lớn nhiều mục đích thì cần phải kiêng ăn,ăn chay thường xuyên hoặc ăn chay trường có nghĩa là đặt ra một giới hạn (đặt ra thời điểm)mà chúng ta muốn thực hiện việc ăn chay sau đó thực hiện lâu dài,không có nghĩa là cần phải ăn chay hằng ngày bởi vì chúng ta phải thực hiện hợp lý với sức khỏe công việc và các hoạt động khác.Cơ thể con người hiện nay vẫn cần có việc bổ sung các chất dinh dưỡng nếu chỉ ăn chay dài ngày thì sẽ không hợp lý. Mình nghĩ rằng có lẽ nhiều thì 1 tháng 4 ngày vừa thì 1 tháng 2 ngày ăn chay là đã rất hiệu quả trong việc ăn chay rồi. Cũng có thể ăn chay theo bữa trong ngày và nhiều ngày thực hiện. Ăn chay hiệu quả nhất chủ yếu tìm tới giá trị của tự nhiên và cơ bản cho lên những ngày ăn chay chỉ ăn hoa quả chín hoặc thực vật đạt thời gian trưởng thành,ăn quả chín khi đó quả đã kết hạt tự nhiên ở đây theo như nghĩ là chất lượng không bị thay đổi và có sự duy trì của một sự tái sinh của hạt giống trong quả. Còn nữa ăn trực tiếp hoa quả chín mà không qua chế biến thì bản chất của tự nhiên không thay đổi gốc của việc nuôi dưỡng chuyển hóa trong việc đó hiểu là cơ bản và đơn giản. Cùng với ăn chay uống nước trong những ngày ăn cũng rất quan trọng,vì tìm đến đơn giản cho lên chỉ uống nước trắng,nếu có nguồn nước sạch thì không cần đun sôi,nếu nước qua đun sôi thì cần để nguội. Ăn chay mang lại sự thanh thản nhẹ nhàng cho cơ thể và tinh thần vậy lên nhiều người muốn ăn chay .Trên đây là kinh nghiệm về ăn chay trong đời sống và trong tín ngưỡng mong khách thập phương có thể tìm thấy điều gì đó hợp với bản thân.